فهرست این فصلبخش ۴، فصل ۳۴ — صفحهٔ ۲ از ۲
بخش ۴، فصل ۳۴ — صفحهٔ ۲ از ۲
کاربرد در سازمان‌های ایرانی: اعتماد، سوگیری و توضیح‌پذیری در عمل
متن اصلی فارسی با منشأ، شناسه و پیوند استناد پایدار.
مدل بلوغ تدوینگر و نگاشت ISO/IEC
کاربرد در سازمان‌های ایرانی
مدل بلوغ تدوینگر (سطح ۰ تا ۵)
| سطح | وضعیت مشخصه |
|---|---|
| ۰ | فهرست دارایی AI موجود نیست؛ توضیح و سوگیری بررسی نمی‌شود |
| ۱ | فهرست دارایی موجود است؛ توضیح‌ها موردی و وابسته به افراد |
| ۲ | سیاست مصوب؛ سند مشخصات توضیح برای سیستم‌های پرریسک؛ آزمون سوگیری پیش از استقرار |
| ۳ | آزمون صحت توضیح و کنترل خارج از دامنه؛ پایش پس از استقرار؛ آموزش و آزمون فهم کاربران |
| ۴ | پایش مستمر با داشبورد؛ بازخورد کاربر در چرخهٔ بهبود؛ ارزیابی تأمین‌کننده |
| ۵ | ممیزی مستقل دوره‌ای؛ ادغام با نظام مدیریت کلی (مطابق ISO/IEC 42001) و بهبود مستمر |
این مدل بلوغ، چارچوب رسمی NIST نیست و برای کاربرد اجرایی این کتاب تدوین شده است.
نگاشت به ISO/IEC (با سطح اطمینان)
| مفهوم این بخش | استاندارد | سطح اطمینان | دلیل مفهومی |
|---|---|---|---|
| چهار اصل توضیح‌پذیری (NISTIR 8312) | ISO/IEC 42001 | PARTIAL | الزام شفافیت و اطلاع‌رسانی به ذی‌نفعان در 42001 وجود دارد، اما چهار اصل تفصیلی توضیح‌پذیری با همین ساختار در آن تعریف نشده است |
| کالیبراسیون اعتماد و فهم کاربر (تدوینگر، بر پایهٔ NISTIR 8367) | ISO/IEC 42001 | RELATED | هم‌پوشانی در زمینهٔ آگاهی‌بخشی و آموزش ذی‌نفعان؛ تمرکز روان‌شناختی سند مبنای این بخش در 42001 دیده نمی‌شود |
| مدیریت سوگیری (SP 1270) | ISO/IEC 42001 | PARTIAL | کنترل‌های 42001 به انصاف و پرهیز از تبعیض می‌پردازند؛ اما چارچوب سه‌دسته‌ای سوگیری و پوشش کامل چرخهٔ عمر ساختار مشابهی در آن ندارد |
| مدیریت سوگیری (SP 1270) | ISO/IEC 23894 | PARTIAL | 23894 سوگیری را در شناسایی و تحلیل ریسک AI لحاظ می‌کند؛ نگاه فرایندی و انسانیِ SP 1270 گسترده‌تر است |
| شواهد، لاگ و پایش | ISO/IEC 27001 | RELATED | کنترل‌های ثبت رخداد و پایش، زیرساخت شواهد را فراهم می‌کنند اما موضوع توضیح و سوگیری را پوشش نمی‌دهند |
| روش‌شناسی ریسک سوگیری | ISO/IEC 27005 | RELATED | چارچوب عمومی ارزیابی ریسک قابل تطبیق است؛ نیازمند نگاشت مفهوم سوگیری به دسته‌های ریسک سازمانی |
| سوگیری در داده‌های شخصی | ISO/IEC 27701 | NO_DIRECT_EQUIVALENT | مدیریت دادهٔ شخصی بر کیفیت داده اثر دارد، اما پیوند مستقیمی به سنجش سوگیری مدل ارائه نمی‌دهد |
نگاشت‌های بالا تدوینی‌اند و جایگزین ارزیابی رسمی انطباق نیستند. ممکن است بسته به صنعت و مقررات حاکم، الزامات دیگری نیز اعمال شود.
استناد
محمدعلی کهندژ، راهنمای جامع حاکمیت، امنیت و مدیریت ریسک هوش مصنوعی، شناسه بخش: KDJ-AI-2026E1-P04-C34-S08
شناسهٔ محتوا KDJ-AI-2026E1-P04-C34-S08-287099FD